Türkiye’de Özel Okullaşma Eğilimleri Ne Seviyede?
Türkiye’de 2024-25 öğretim yılında ilkokulda her yüz öğrenciden altısı, ortaokulda yedisi, lisede on ikisi özel okula gidiyor.
2012-13’te bu oranlar ilkokulda %3, ortaokulda %3,2, lisede %3,9 düzeyindeydi. On iki yılda özel okula giden öğrenci payı ilkokulda ve ortaokulda iki katını aştı. Lisede ise pay üç kata yaklaştı. Ailelerin bir bölümü son yıllarda bu tercihi bir istisna olmaktan çıkardı.
 |
Özellikle lise oranı 2015-16’da bir önceki yıla göre ciddi bir artış gösterdi. Bunun arkasında 2014’te çıkan yasayla dershanelerin kapatılması ve bir bölümünün özel okula dönüştürülmesi var. Dönüşen kurumlar temel lise adını aldı ve 2016-17’de 200 binden fazla öğrenciye ulaştı. Temel liseler 2018-19 sonunda kapandı ama lise oranı eski düzeyine dönmedi. Geçici dershane düzenlemesi lise düzeyinde özel okula giden öğrenci oranını arttırsa da, artışın önemli kısmı kalıcı bir eğilimden kaynaklanıyor.
İller arası dağılıma bakıldığında büyükşehir-taşra, batı-doğu ve sosyoekonomik düzeyi yüksek-düşük iller ekseninde bir ayrışma göze çarpıyor. İlkokulda en yüksek oran Ankara, İstanbul, Edirne, Antalya ve İzmir’de. Ardahan ve Tunceli’de hiçbir kademede özel okul öğrencisi bulunmuyor. Ortaokuldaki sıralama da buna benziyor. Ankara ortaokulda %14,5 ile yine ilk sıradayken İstanbul ve İzmir başkentin ardından oranı en yüksek iller. Lisede ise Şırnak %20,4 ile ilk sırada yer alıyor. Ankara %19,9 ile ikinci sırada geliyor. Şırnak, Diyarbakır, Şanlıurfa, Batman ve Mardin’de ilkokul ve ortaokul oranları düşük kalmasına rağmen lise oranı ise Türkiye ortalamasını aşıyor. Şırnak’ta ilkokul oranı %0,68, ortaokul oranı %0,58 düzeyinde. Bu farkın kaynağında özel mesleki ve teknik Anadolu liselerinin bölgedeki payı bulunuyor. Türkiye genelinde özel lise öğrencilerinin %28’i özel mesleki liselerde okuyor.
 |
Özel okula yönelimdeki bu artış, kamuoyunda sık dile getirilen “özel okul daha kaliteli eğitim verir” algısıyla birlikte anılıyor. Ancak PISA 2025 Türkiye sonuçları bu konuda aksi bir veri sunuyor. PISA’ya göre resmi okul öğrencilerinin ortalama puanı fen bilimlerinde 497, okumada 475, matematikte 464 oluyor. Özel okul öğrencilerinin ortalama puanı ise fen bilimlerinde 475, okumada 449, matematikte 444’te kalıyor. Özel okullarda dijital kaynak eksikliği bildirme oranı ise resmi okullardan daha yüksek çıkıyor. Ayrıca yine PISA raporuna göre öğrenci başına düşen öğretmen sayısı resmi okullarda daha yüksek görünüyor.
 |
Türkiye’de özel okula giden öğrenci payı halen OECD ortalamasının altında olsa da on iki yılda üç kademede de belirgin biçimde arttı. Bu artışın arkasında birkaç olası neden bir arada düşünülebilir. Daha az kalabalık bir sınıf, daha güvenli bulunan bir ortam, benzer ailelerden gelen bir arkadaş çevresi ve diplomanın ötesine geçen hem aile hem çocuk için bir statü işareti bunların başında geliyor olabilir. Ailelerin okul seçimini doğrudan ölçen veriler, bu beklentilerin tercihteki ağırlığını daha net ortaya koyacaktır.
(Rapor Bülteni’nden)
