Pazar Yerlerinin Dönüşümü ve E-ticaret Endeksi
Rapor Bülteni’nin 165. sayısında yer alan ve T.C. Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanan Türkiye’de E-Ticaretin Görünümü başlıklı resmî raporu mercek altına alıyoruz.
KAVRAMSAL ÇERÇEVE
- ETBİS (Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi): Ticaret Bakanlığı tarafından e-ticaret işletmelerini kayıt altına almak, sektör verilerini şeffaf biçimde derlemek ve analiz etmek amacıyla işletilen resmî veri platformu.
- Hızlı Ticaret: Tüketicilerin yemek, gıda ve günlük ihtiyaç ürünlerine kurye ağları üzerinden dakikalar içinde ulaşmasını sağlayan hız odaklı yeni nesil e-ticaret modeli.
- E-Ticarete Uyum Endeksi: İllerin e-ticaret ekosistemine entegrasyonunu; satışların alışları karşılama oranı, e-GSYH payı, işletme başına düşen hacim ve işletme yoğunluğu göstergeleri üzerinden ölçen karma endeks.
- C2C Sürdürülebilir E-Ticaret: Tüketiciden tüketiciye ikinci el ürün satışını teşvik ederek ürün döngüsünü uzatan, kaynak israfını önleyen ve çevresel sürdürülebilirliğe katkı sunan e-ticaret modeli.
- Hodrick-Prescott (HP) Filtresi: Zaman serisi verilerindeki uzun dönemli ana eğilimleri kısa dönemli geçici dalgalanmalardan ayırarak potansiyel işlem seviyelerini ve e-ticaret çıktı açıklarını tespit etmeye yarayan ekonometrik filtreleme yöntemi.
- E-Ticaret Çıktı Açığı: Günlük e-ticaret işlem sayılarına Hodrick-Prescott filtresi uygulanarak potansiyel satış düzeyi ile gerçekleşen satış arasındaki sapmaların belirlenmesini sağlayan ekonometrik analiz yöntemi.
- e-GSYH (Elektronik Gayrisafi Yurtiçi Hasıla): Yurt içinde gerçekleşen toplam e-ticaret hacminin Gayrisafi Yurtiçi Hasıla’ya (GSYH) oranını ifade eden, dijital ekonominin genel ekonomik büyüklük içindeki ağırlığını ve illerin dijital ticaret uyum düzeyini ölçen makroekonomik gösterge.
BULGULAR
Türkiye’de e-ticaret hacmi rekor seviyeyle 3 trilyon TL.
- 2024 yılı verilerine göre genel e-ticaret hacmi bir önceki yıla göre %61 artarak 3 trilyon TL’ye yükseliyor. Perakende e-ticaret hacmi %63 artışla 1,619 trilyon TL’ye ulaşıyor.
- Genel e-ticaret işlem sayısı 6 milyar adede çıkıyor. Raporda perakende e-ticaret işlem sayısı %10 artışla 1,85 milyar adet olarak kaydediliyor.
- ABD doları bazında e-ticaret hacmi %15 büyüyerek 90 milyar dolara yükseliyor.
- Rapora göre e-ticaretin gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı %6,5; genel ticaret içindeki payı %19.
- Ortalama sepet tutarı genel e-ticarette 508 TL, perakende e-ticaret özelinde 875 TL.
Kadın tüketiciler genç yaşlarda öne çıkarken harcamalar belirli sektörlerde yoğunlaşıyor.
- E-ticaret harcamalarında 25-34 yaş aralığı en yüksek yoğunluğu oluşturuyor. Bu yaş grubunda kadın kullanıcı oranı yaklaşık %24 ile zirvede.
- Rapora göre giyim, ayakkabı ve aksesuar, medikal, kişisel bakım ile evcil hayvan ürünlerinde kadın kullanıcı harcamaları belirgin şekilde erkeklerin önünde.
- En yüksek iptal ve iade oranı yaklaşık %20 ile giyim, ayakkabı ve aksesuar sektöründe görülüyor. İptal/iade edilen ürünlerin ortalama fiyatı 656 TL.
E-ticaret işletmelerinin ezici çoğunluğu şahıs firması ve tek pazar yerinde faaliyet gösteriyor.
- Rapora göre, 2024 yılında Türkiye genelinde e-ticaret yapan kayıtlı işletme sayısı 600.800. İşletmelerin %79’u şahıs işletmeleri, %17’si limited şirketler ve %4’ü’ anonim şirketlerden oluşturuyor.
- Her dört işletmeden üçü düşük hacimli mikro işletmeler kategorisinde bulunuyor. Pazar yerlerinde satış yapan işletmelerin %78’i odaklanma kolaylığı ve ağ etkisi nedeniyle tek bir pazar yerini tercih ediyor.
- İşletme sayısının en yoğun olduğu yemek sektörünü giyim, ayakkabı ve aksesuar ile elektronik takip ediyor.
İstanbul e-ticarete uyumda zirvede yer alıyor, batı ve sanayi illeri üst sıraları paylaşıyor.
- Satış/alış oranı, e-GSYH payı ve işletme başına düşen hacimle hesaplanan E-Ticarete Uyum Endeksinde ilk sırada İstanbul yer alırken onu sırasıyla Kayseri, İzmir, Kocaeli ve Çorum takip ediyor.
- E-ticarete uyum endeksi en düşük olan iller sırasıyla Hakkari, Tunceli, Bitlis, Ardahan ve Muş.
- Rapora göre, e-ticaret satış hacmi en yüksek iller İstanbul, Ankara, İzmir, Kocaeli ve Bursa. En düşük satış hacmine sahip iller Tunceli, Ardahan, Hakkari, Bayburt ve Gümüşhane.
Hızlı ticaret ve ikinci el e-ticaret yükselen alanlar olarak dikkat çekiyor.
- Rapora göre hızlı ticarette ortalama sepet tutarı 351 TL; sepet başına ortalama ürün sayısı 2,4.
- Hızlı ticaret hacminin %66’sı yemek sektörü oluşturuyor. En çok sipariş edilen yemeklerde 20 milyar TL ile hamburger ve 16 milyar TL ile döner yer alıyor.
- İkinci el e-ticaret satışı yaklaşık 10 milyar TL hacme ve 17,5 milyon işlem sayısına ulaşıyor; bu işlemlerin %53’ü giyim, ayakkabı ve aksesuar sektöründe.
Dini bayramlarda işlem açığı oluşurken hafta sonları potansiyelin altında kalıyor.
- Raporda Hodrick-Prescott filtresiyle yapılan ekonometrik analizler, e-ticaret işlem sayısı açığının Ramazan ve Kurban Bayramı başlangıçlarında %3,5 ile en yüksek seviyeye ulaştığını gösteriyor.
- Regresyon modeli tahmin sonuçlarına göre Pazartesi günleri e-ticarette artı çıktı yaratıyor. Cumartesi ve Pazar günleri negatif çıktı açığı oluşuyor ve hafta sonları potansiyelin altında kalınması nedeniyle kampanyaların bu günlere kaydırılması öneriliyor.
