Haftanın göstergesi: Türkiye’de Tütün Kullanımı ve Sigara Fiyatları
Sigara içenlerden misiniz, ortam maruziyetinde bile rahatsız olanlardan mı?
Sigara kullanımı, bireysel sağlığı olduğu kadar toplumsal refahı da doğrudan etkileyen temel bir halk sağlığı meselesi. Türkiye’ye dair veriler bu meselenin kaygı vericiliğini ortaya koyuyor.
Sağlık Bakanlığı verilerine göre 15 yaş ve üzeri yaklaşık dört kişiden biri her gün tütün tüketiyor.
Bu oranın erkeklerde %41,3’e çıktığı, kadınlarda ise %15,5 olduğu görülüyor. Türkiye’nin oranları, her iki cinsiyet için de OECD ve AB ortalamasının üzerinde.
Dikkat çekici bir diğer nokta, kadınlarda tütün kullanım oranı son yirmi yılda küresel olarak sürekli düşerken Türkiye’de tam tersi bir eğilimin gözlenmesi.
Gençler arasında 15-24 yaş grubunun beşte birinin tütün mamulü kullanması, sorunun gelecek nesillere taşınma riskini daha somut hale getiriyor.
 |
Tablo yalnızca kullanım yaygınlığıyla sınırlı değil. OECD Health Data verilerine göre Türkiye, sigara kullananlar arasında kişi başına düşen günlük ortalama sigara tüketiminde 17,8 adetle OECD ülkeleri arasında ilk sırada yer alıyor. OECD ortalaması 12,8 iken Türkiye bu değerin yaklaşık %40 üzerinde.
Ortalama günlük tüketimin neredeyse bir pakete denk gelmesi kullanım yoğunluğunun boyutlarını çarpıcı hale getiriyor. Başka bir deyişle, Türkiye’de hem sigara kullananların toplam nüfus içindeki payı hem de kullanıcı başına tüketim yoğunluğu son derece yüksek.
 |
Sigara kullanımındaki yaygınlık ve yoğunluk ağır bir ekonomik yükü beraberinde getiriyor. Yeşilay’ın 2025 yılında yayımladığı Bağımlılık Ekonomisi raporuna göre sigara bağımlılığının Türkiye’ye yıllık doğrudan ekonomik maliyeti yaklaşık 24 milyar dolar. Bu maliyet; hanehalkının sigara harcamalarını (15 milyar dolar), sigara kaynaklı sağlık giderlerini (5 milyar dolar) ve sigara kaynaklı yangın hasarlarını (4 milyar dolar) kapsıyor.
Üstelik erken ölüm, verimlilik kaybı ve çevre kirliliği gibi dolaylı maliyetler hesaplamaya dahil edilmemiş. Bu durum, konunun bireysel bir tercih olmanın ötesinde yapısal bir boyut taşıdığını ortaya koyuyor.
Peki bu tabloya karşın Türkiye’de sigara fiyatları caydırıcı mı?
Deutsche Bank Research Institute’un 69 dünya metropolünü karşılaştırdığı Mapping the World’s Prices 2025 raporuna göre İstanbul, bir paket sigaranın en ucuz olduğu şehirler arasında yer alıyor.
Üstelik son beş yılda dolar bazında İstanbul’da konut kiraları %193, restoran fiyatları %165 artarken bir paket sigaranın fiyatı %20 düşmüş durumda.
Türkiye’de bir paket sigaranın dolar cinsinden fiyatının yıllar içinde gerilediği görülüyor (2012’de 4,5$, 2020’de 2,5$, 2025’te 2,2 $). Bu eğilim, fiyat politikasının caydırıcılığını sorgulatıyor.
 |
Türkiye’nin tütün kullanımındaki mevcut tablosu çok boyutlu bir sorunun göstergesi. Kullanan oranı ve tüketim yoğunluğu yüksek. Ekonomik maliyet ağır, fiyatlandırma politikası uluslararası ölçekte caydırıcılıktan uzak.
Halk sağlığını korumak ve ekonomik yükü hafifletmek adına vergi ve fiyat politikalarının gözden geçirilmesi, kapalı mekan denetimlerinin etkinleştirilmesi, tütün kullanımına yönelik toplumsal algının dönüştürülmesi ele alınması gereken adımlar olarak öne çıkıyor.
(Rapor Bülteni’nden)
