Birbirimize Güveniyor Muyuz?
Türkiye insanların birbirine en az güvendiği ülkeler arasında yer alıyor. Pew Research Center’ın 2025’te 25 ülkede yürüttüğü araştırmada Türkiye %14 ile insanlara en az güvenilen ülke konumunda. Türkiye Genel Sosyal Saha Araştırması’nın (TGSS) 2024 verileri, bu tabloyu derinleştiriyor.
Araştırmaya göre Türkiye’de insanlara ne kadar güvendiğini 0 ile 10 arasında puanlaması istenen her üç kişiden biri (%36,4) sıfır puan veriyor. Katılımcıların %62,7’si 0 ile 4 arasında, yalnızca %17,8’i 6 ile 10 arasında yer alıyor. İnsanların çoğunun fırsat bulduğunda kandırmaya mı yoksa dürüst davranmaya mı çalıştığını soran diğer bir soru aynı yönde bir sonuç veriyor. Bu soruda da güvensizlik %53,6 düzeyinde, yüksek güven tarafı ise %22,5 seviyesinde kalıyor. Çoğunluk her iki soruda da temkinli tarafta duruyor.
 |
Bu güven düzeyi toplumun kesimleri arasında farklılaşıyor. Eğitim en belirgin ayrımı oluşturuyor. Türkiye’de eğitim düzeyi yüksek olanlar insanlara daha fazla güveniyor. Bu fark ilkokuldan lisansüstüne kademeli olarak büyüyor. Araştırmalar bunu büyük ölçüde eğitimin insanı kendine benzemeyen çevrelerle karşılaştırmasına ve toplumsal kurallara dair güveni artırmasına bağlıyor. Eğitimli kişiler farklı gruplara daha açık bakıyor ve karşısındakinin güvenilir olup olmadığını daha iyi ayırt edebiliyor. Ayrıca TGSS’ye göre gelir düzeyi yüksek olanlar da insanlara daha fazla güveniyor.
İkinci ayrım cinsiyette ortaya çıkıyor. İnsanlara güven puanı kadınlarda ortalama 2,7/10, erkeklerde 3,3/10 düzeyinde kalıyor. Kadınlar insanlarla iletişimde erkeklerden daha temkinli bir tutum bildiriyor. Aynı araştırmada karanlıkta tek başına dışarıda kendini güvende hissetme sorusunda kadınlar erkeklerden belirgin biçimde düşük puan veriyor. Anket verilerine göre tanımadığı insanlara ne kadar güvendiği kişinin eğitimine ve cinsiyetine göre değişiyorken yaşı veya yaşadığı yer ise fark yaratmıyor.
 |
Yaşanılan mahalle veya köydeki insanlara güven sorusu daha ılımlı bir tablo veriyor. Katılımcıların %27,9’u mahallesindeki insanlara güvendiğini, %24,7’si güvenmediğini söylüyor. Neredeyse her iki kişiden biri ise ne güvendiğini ne güvenmediğini belirtiyor. Tanıdık çevreye duyulan güven genel güvenin üzerinde seyrediyor. Yine de baskın tutum temkinli bir mesafeyi yansıtıyor.
Mahalleye duyulan güven en çok yaşla ve yaşanılan yerle değişiyor. Gençler komşularına en az güvenen kesim, 55 yaş üzerinde ise mahallesindeki insanlara güvenenlerin oranı gençlerin neredeyse iki katına ulaşıyor. Köyde ve küçük yerleşimlerde yaşayanlar büyük şehirlerde yaşayanlara göre komşularına belirgin biçimde daha fazla güveniyor. İstanbul bu soruda 12 bölge arasında son sıralarda yer alıyor.
 |
Çocukluğundan beri aynı yerde yaşayanlar sonradan taşınanlara göre mahallesine daha fazla güveniyor ve bu fark her yaş grubunda aynı yönde korunuyor. Komşularıyla haftada en az bir kez görüşenlerde mahalleye güvenenlerin oranı %36’ya çıkıyor, yılda birkaç kez veya daha seyrek görüşenlerde %18’e geriliyor. Mahallesini güvensiz bulanlar ve çevresinde suç olaylarının sık yaşandığını düşünenler de komşularına daha az güveniyor. İnsanların yakın çevresindeki deneyimleri o çevreye duydukları güveni doğrudan şekillendiriyor.
Sonuç olarak Türkiye’de insanların birbirine duyduğu güven zayıf ve uluslararası karşılaştırmalar bu tabloyu doğruluyor. Güven, insanların tanımadıkları kişilerle işbirliği yapmasını mümkün kılıyor ve bu yönüyle ekonomiden siyasete kadar toplumsal yaşamın işleyişini belirliyor. Güvenin zayıf olduğu toplumlarda her anlaşma teminata, her iş ilişkisi tanışıklığa bağlanıyor. İşbirliği aile, hemşerilik ve tanıdık çevresi gibi kapalı ağlara çekiliyor. Bu ağlar üyelerini koruyor ancak kayırmacılığı normalleştiriyor. Düşük sosyal güven bu yönüyle ekonomik, toplumsal ve siyasi bir maliyet oluşturuyor ve gündelik hayattan kamusal yaşama kadar her alanı daha pahalı ve daha yavaş işler hale getiriyor.
