Türkiye’nin Karbonsuzlaşma Yol Haritası: 2053’te Net Sıfıra Doğru
Rapor Bülteni’nin 146. sayısında yer alan ve Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi (İPM) tarafından yayımlanan Türkiye’nin Karbonsuzlaşma Yol Haritası: 2053’te Net Sıfıra Doğru başlıklı çalışmayı inceliyoruz.
Önce kavramlar…
- Net Sıfır: Atmosfere salınan sera gazı miktarı ile ekosistemler veya teknolojik yöntemlerle tutulan miktarın birbirine eşitlenmesi durumu.
- Kümülatif Emisyon Miktarı: Belirli bir dönem boyunca atmosfere salınan sera gazlarının toplam birikmiş miktarı.
- Karbon Bütçesi: Küresel ısınmayı belirli bir derecede sınırlamak için atmosfere bırakılabilecek toplam kümülatif emisyon miktarı.
- Ulusal Katkı Beyanı (NDC): Ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında sundukları emisyon azaltım taahhütlerini içeren resmi belgeler.
- Elektrifikasyon: Fosil yakıtla çalışan sistemlerin elektrikle çalışan sistemlere dönüştürülmesi süreci.
- Neredeyse Sıfır Enerjili Bina (NSEB): Çok yüksek enerji performansına sahip ve enerji ihtiyacını büyük ölçüde yenilenebilir kaynaklardan karşılayan bina konsepti.
- Referans Senaryo (BAU): Mevcut politikaların ve ekonomik gidişatın ek müdahale olmaksızın devam ettiği işlerin olduğu gibi sürmesi durumu.
- Düşük Emisyon Analiz Platformu (LEAP): Enerji, iklim değişikliği ve hava kirliliği azaltım planlaması için kullanılan, dünya genelinde NDC’lerin geliştirilmesine yardımcı olan entegre bir yazılım sistemi.
- EP-SIM: Elektrik piyasası işleyişini talep projeksiyonları ve sistem kısıtlarını dikkate alarak saatlik bazda analiz eden bir simülasyon platformu.
- Mutlak Azaltım: Emisyonların belirli bir referans yıla göre oran olarak değil, miktar olarak doğrudan düşürülmesi.
BULGULAR
2035 yılına kadar emisyonlarda mutlak azaltım mümkün.
- Rapora göre Net Sıfır Senaryosu uyarınca Türkiye, emisyonlarını 2035’te 2021 yılı seviyesine göre %35 oranında mutlak olarak azaltabilir.
- Raporda 2021 yılının emisyonlarda tepe noktası olarak kabul edilmesi ve bu seviyenin bir daha aşılmaması bir zorunluluk olarak belirtiliyor.
Dönüşümün lokomotifi: Elektrik sektöründe kömürden çıkış
- 2053 net sıfır hedefiyle uyumlu bir patika için elektrik üretiminde kömür kullanımının 2036 yılına kadar tamamen sonlandırılması gerekiyor.
- Raporda rüzgâr ve güneş enerjisi kurulum hızının yıllık 10 GW seviyesine çıkarılması ve 2035’e kadar 9 GW batarya yatırımının tamamlanması şart görülüyor.
Sektörel dönüşümlerde verimlilik anahtar rol oynuyor.
- 2040’ta binek araç pazarının tamamen elektrikli hale gelmesi ve demiryolu payının yolcu taşımacılığında %6’ya, yükte %22’ye çıkarılması öngörülüyor.
- Rapora göre binek araç pazarındaki dönüşüm petrol ithalatını azaltarak 111,9 milyar dolarlık bir tasarruf sağlıyor.
- 2025 sonrası tüm yeni binaların NSEB standartlarında inşa edilmesi ve 2045’e kadar ısınmada fosil yakıtların tamamen terk edilmesi hedefleniyor.
- Rapora göre sanayi emisyonlarında en büyük engel çimento sektörü. 2053’te sanayide kalan artık emisyonların %78’inin bu sektörden kaynaklanması öngörülüyor.
- Sığır yetiştiriciliğinde genetik ıslahın ve hayvansal gübrelerin biyogaz üretiminde kullanılmasıyla gübre kaynaklı emisyonlarda %66,5 azaltım sağlanması hedefleniyor.
Yıllık maliyet artarken karbon bütçesi zorlanıyor.
- Net Sıfır Senaryosu’nun uygulanması, 2025-2035 döneminde referans senaryoya kıyasla yıllık ortalama 26,5 milyar dolar ek maliyet doğuruyor. Maliyetin en büyük kalemini ise 200 milyar dolarlık yatırımla binalardaki dönüşüm oluşturuyor.
- Rapora göre, Türkiye’de kümülatif emisyonlar 1,7°C hedefiyle uyumlu.
- Raporda, Paris Antlaşması’nın en iddialı hedefi olan 1,5°C kümülatif emisyon sınırı için daha sıkı politikalara ihtiyaç duyulduğu vurgulanıyor.
