Türkiye’nin Emisyonları Neden Hâlâ Yükseliyor?
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) 9 ile 20 Kasım tarihleri arasında Antalya’da toplanıyor. Türkiye bu yıl konferansın başkanlığını üstlenecek. BGBY serisinde bu hafta Türkiye’nin sera gazı emisyonlarını ülke içindeki seyri, dünyadaki yeri ve tarihsel yükü üzerinden ele alıyoruz.
TÜİK verilerine göre Türkiye’nin toplam sera gazı emisyonu 2024’te 584,5 milyon ton CO₂ eşdeğeri ile serinin en yüksek seviyesine ulaştı. Bir önceki yıla göre artış %5,3 oldu. Kişi başına düşen emisyon 6,8 ton CO₂ eşdeğerine yükseldi. Toplamın %71,8’i enerji sektöründen kaynaklanıyor. Enerjiyi %12,9 ile endüstriyel işlemler ve ürün kullanımı, %12,6 ile tarım ve %2,6 ile atık izliyor.
 |
Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi EDGAR verilerine göre, Türkiye 2025’te yaklaşık 611 milyon ton CO₂ eşdeğeri ile dünyanın en çok sera gazı salan ülkeleri arasında 14. sırada yer alıyor. Sıralamanın başında 16 milyar tonla Çin dünyadaki toplam salınımın yaklaşık %30’unu oluşturuyor. Çin’den sonra 6 milyar tonla ABD ve 4,5 milyar tonla Hindistan bulunuyor. İlk üç ülke dünya emisyonunun yaklaşık yarısını üretiyor, Türkiye’nin payı ise %1,13.
Kişi başına düşen emisyonda Türkiye 2025’te 7,09 ton ile 6,62 tonluk dünya ortalamasını geride bıraktı. Türkiye 2017’den bu yana dünya ortalamasının çevresinde seyretti ve 2024’ten itibaren bu ortalamanın üzerinde kaldı. Avrupa Birliği ortalaması 1990’daki 11,56 tondan 2025’te 7,06 tona geriledi ve Türkiye ile aynı seviyeye geldi. OECD ortalaması da aynı dönemde 13,61 tondan 10,21 tona düştü.
 |
1990 ile 2025 arasında Avrupa Birliği’nin toplam emisyonu %35,6, OECD ülkelerinin toplam emisyonu %5,4 azaldı. Aynı dönemde Türkiye’nin toplam emisyonu %170, kişi başı emisyonu %69 arttı. Türkiye’de nüfus, ekonomi ve enerji tüketimi son otuz yılda hızla büyüdü. Artan enerji talebinin büyük bölümünü fosil yakıtlar karşıladı. Türkiye 38 OECD ülkesi arasında toplam emisyonu en hızlı artan ülke konumunda. Kişi başı artışta ise %78 ile Güney Kore’nin ardından ikinci sırada yer alıyor.
İklim müzakerelerinde sıkça gündeme gelen tarihsel sorumluluk tartışması, atmosferde zaman içinde biriken emisyona dayanıyor. Global Carbon Budget verilerine göre 1950 ile 2024 arasında dünyanın saldığı fosil kaynaklı karbondioksitin %0,78’i Türkiye’den geliyor. Türkiye bu sıralamada 23. basamakta yer alıyor. İlk üç sırayı %21,3 ile ABD, %17,4 ile Çin ve %7,2 ile Rusya paylaşıyor. Almanya, Japonya ve Hindistan yaklaşık %4’lük paylarla bu ülkeleri izliyor. Aynı kaynağa göre Türkiye’nin 2024 yılındaki payı %1,33 ile birikmiş payının belirgin biçimde üzerinde seyrediyor.
 |
Birikmiş emisyon açısından Türkiye dünya toplamının %1’inden daha az bir paya sahip. Güncel emisyonlarda ise OECD içinde en hızlı artış gösteren ülke konumunda ve kişi başı değeri Avrupa Birliği ortalamasına ulaşmış durumda. Türkiye 2053 için net sıfır emisyon hedefi açıkladı. Emisyon eğrisinin bu hedefle uyumlu bir yöne dönüp dönmeyeceğini önümüzdeki yılların verileri gösterecek.
(Rapor Bülteni’nden)
