Türkiye’nin 100 Yıllık Diplomatik Rotası
Sakarya Üniversitesi bünyesinde yürütülen Türkiye’nin Lider Ziyaretleri – TRVISITS projesi, Türkiye’nin 1925 ile 2025 arasındaki üt düzey diplomatik temaslarını tek bir arşivde topluyor.
Arşiv cumhurbaşkanı, başbakan, dışişleri bakanı ve milli savunma bakanı düzeyindeki ziyaretleri kapsamaktadır. Bu hafta, Türkiye’den yurt dışına yapılan ziyaretleri ele alıyoruz. Gösterge olarak bu ziyaretlerin hacmini ve yöneldiği bölgeleri izliyoruz.
Ulaşım imkanlarının gelişmesi, küreselleşme, dış ticaretin büyümesi, çok taraflı zirvelerin ve lider diplomasisinin yaygınlaşması ve Türkiye’nin dış politika vizyonunun genişlemesiyle birlikte dış ziyaretlerin sayısı her dönemde arttı. Yıllık ortalama ziyaret sayısı 1990 sonrasında belirgin bir sıçrama yaptı ve 1980’lerdeki 35,5’ten 83,2’ye yükseldi. 2002 sonrasında dört makamın toplamında ortalama üç günde bir dış ziyaret gerçekleşiyor.
 |
Cumhuriyetin ilk yıllarında ikili ziyaretler büyük ölçüde komşu ülkelere ve Avrupa’ya yöneliyor. Bulgaristan, Yugoslavya ve Yunanistan bu dönemin en çok ziyaret edilen ülkeleri arasında yer aldı ve ziyaretler 1934’te Atina’da imzalanan Balkan Antantı civarında yoğunlaştı.
1945 sonrasında rota hem batıya hem doğuya genişledi. Kayıtlardaki ilk ABD ziyareti, 1945’te San Francisco’da toplanan Birleşmiş Milletler konferansıdır. Kore Savaşı’na asker gönderen Türkiye 1952’de NATO üyesi oldu. 1955’te Türkiye ile Irak arasında imzalanan ve aynı yıl İngiltere, Pakistan ve İran’ın katıldığı Bağdat Paktı’nın ardından Pakistan, Irak ve İran ziyaretleri sıklaştı, Afganistan da rotaya girdi. Başbakan Adnan Menderes’in 1958’deki Japonya, Güney Kore, Tayvan ve Hindistan ziyaretleri kayıtlardaki ilk Uzak Doğu temaslarını oluşturuyor.
 |
Kayıtlardaki ilk Latin Amerika ziyareti 1963’te Arjantin’e, ilk Sahraaltı Afrika ziyareti 1969’da Etiyopya’ya uzanıyor. 1960-1980 yılları arasında ABD, ikili ziyaretlerin en sık yöneldiği ülke konumuna yükseldi ve Kuzey Amerika’nın payı diğer dönemlere kıyasla en yüksek düzeyine ulaştı.
İhracata dayalı büyüme modelini benimseyen Türkiye 1980’lerde Orta Doğu’ya ekonomik olarak açıldı. Bu dönemde Orta Doğu ve Kuzey Afrika, Avrupa’yı geride bırakarak ikili ziyaretlerde en büyük paya sahip bölge konumuna geçiyor. SSCB’nin dağılmasıyla birlikte Azerbaycan ve Orta Asya cumhuriyetleri Türkiye’nin düzenli rotaları arasına girdi. 1990 ile 2002 arasında iki bölgenin ikili ziyaretlerdeki payı yaklaşık altıda bire ulaşıyor.
2002 sonrasında diplomatik rota bütün kıtalara yayılıyor. Ziyaret edilen ülke sayısı bu dönemde 146’ya ulaştı ve bu genişlemenin en belirgin örneği Sahraaltı Afrika’dır. Daha önce birkaç ziyaretle sınırlı kalan Sahraaltı Afrika, bu dönemde 34 ülkeye yapılan 106 ikili ziyaretle Latin Amerika’nın önüne geçiyor. Türkiye dünyadaki bağımsız devletlerin dörtte üçünden fazlasıyla doğrudan temas kurdu.
 |
Yüzyılın tamamında en çok ikili ziyaret yapılan ülke, 152 ziyaretle ABD’dir. ABD’yi Azerbaycan, SSCB dönemiyle birlikte Rusya, Almanya ve KKTC izliyor. 2002 sonrasına odaklandığımızda sıralamanın başı değişiyor. Bu dönemde Azerbaycan 89 ziyaretle ilk sırada yer alıyor, Rusya ve KKTC 70’er, Katar 66 ziyaretle onu takip etti ve ABD 60 ziyaretle beşinci sıraya indi. Dönemlere göre ülke ülke dağılımı hazırladığım interaktif haritada inceleyebilirsiniz.
Ziyaret sayıları diplomatik temasın yoğunluğunu ve coğrafyasını gösterir. Proje ekibinin de vurguladığı gibi bir ülkeye yapılan ziyaretlerin sıklığı, o ülkeyle ilişkinin niteliğini ya da siyasi yakınlığın derecesini tek başına ölçmez. Yüz yıllık seri, Türkiye’nin dış temaslarının Avrupa ve Balkanlar ağırlıklı bir yapıdan dünyanın büyük bölümüne uzanan bir ağa doğru genişlediğini ortaya koyuyor.
Not: İkili ziyaret, amaç alanında Official veya Goodwill geçen kayıtları kapsar. Aynı kayıtta Multilateral da geçiyorsa ikili sayılır. Tüm ziyaretler, iptal, transit ve yalnızca özel ziyaretler dışındaki kayıtları içerir. Her kayıt bir ülke durağını gösterir. Bölgeler Dışişleri Bakanlığı sınıflandırmasına göre gruplandırılmış, KKTC ayrı tutulmuştur.
Kaynak: Balcı, A. (2026). Türkiye’s Leader Visits: A Digital Archive of High-Level Diplomatic Engagement, 1923–2026. Sakarya Üniversitesi. trvisit.sakarya.edu.tr
(Rapor Bülteni’nden)
