TARİHİ DÜELLO
16.yüzyıl Osmanlı topraklarında geçen bu tarihi düello, kılıçlarla değil kalemlerle yapıldı.
Bir tarafta Osmanlı’nın şeyhülislamı Ebussuud Efendi diğer tarafta ise Balıkesirli büyük bir âlim İmam Birgivî… Bu iki isim mektuplar ve risaleler aracılığıyla birbirlerinin ilmi fikirlerini eleştiriyorlardı. İmam Birgivî Birgi’de olmasına rağmen Balıkesirli olduğu için, Balıkesirliler kendi şehirlerinden çıkan bu âlimin Osmanlı’nın en yüksek dini makamında bulunan Ebussuud Efendi ile olan tartışmalarını yakından takip ediyordu. Gelin hep beraber yüzyıllar öncesinde gerçekleşen bu tartışmaya bakalım.
İmam Birgivî ve Ebussuud Efendi’nin yüz yüze gelerek konuşup tartıştığına dair hiçbir kanıt yoktur. Bu tartışma mektuplar, risaleler ve fetvalar aracılığıyla gerçekleşmektedir. Bu dönemde en çok tartışılan konu ‘para vakıfları’ konusudur. Bu iki âlimin tartışmaları da para vakıfları üzerinden başlamıştır. Tartışmanın fitilini Ebussuud Efendi yakmıştır. İlk olarak para vakıflarının dinen caiz olduğunu söylemiştir. Bunun üzerine İmam Birgivî para vakfetmenin caiz olmadığını söyleyerek reddiye olarak ‘’İnkâzü’l-hâlikîn, İkâzü’n-nâ’imîn ve İfhâmü’l-kâsırîn ve es-Seyfü’ş-şârim adlı risalelerini kaleme almıştır.
İmam Birgivî’nin bu çıkışına karşılık Ebussuud Efendi de bu konunun Osmanlı dönemi öncesinde de tartışıldığını, İmâm-ı Âzam’ın öğrencilerinin de fikir ayrımına düştüğünü söyleyerek İmam Birgivî’ye halk arasında fitneye yol açmaması için tavsiyelerde bulunmuştu. Ebussuud Efendi’nin böyle bir fetva vermesinin sebebi de hayır işlerinin kesilmemesi için olduğunu söylemişti.
Sonuç olarak 16. yüzyıl Osmanlısında bir kişinin kendisinden üst makamda bulunan birini eleştirmesi bir yana, bunu düşünmesi bile oldukça zordu. Böyle bir dönemde, bir âlimin devrin şeyhülislamını eleştirmesi oldukça cesur bir hareketti. Ancak bu ilmi tartışma bir sonuca bağlanamadığı gibi taraflardan hangisinin haklı olduğu konusu da günümüzde dahi tartışma konusu olarak kaldı. Para vakıfları ile ilgili görüşleri daha kapsamlı bir şekilde okumak isteyenler için aşağıya bağlantı bırakıyorum. Keyifli okumalar dilerim.
https://www.academia.edu/143913401/Osmanl%C4%B1_Devletinde_Para_Vak%C4%B1flar%C4%B1
