Gençlik ve Spor Bakanlığı Neden Ayrılmalı?

Gençlik için bağımsız ve bütüncül bir politika mimarisi

Rapor Bülteni’nin 126. sayısında yer alan ve Arayüz Kampanyası tarafından yayımlanan Gençlik ve Spor Bakanlığı Neden Ayrılmalı? başlıklı raporu inceliyoruz.

Önce Kavramlar…

Hak temelli politika: Devlet ve kurumların gençlik üzerinde tek taraflı belirleme gücünü azaltan, çoğulculuğu eşitliği ve farklı deneyimleri merkeze alan uygulamalar bütünü.

Katılımcı mekanizmalar: Gençlerin sesini, deneyimini ve aktörlüğünü görünür kılan, formal ve informal alanlarda etkileşimli olarak işleyen ağlar, süreçler.

Gençlik değerlendirmesi (youth-check): Gençlerin görüş ve ihtiyaçlarının yasama sürecinin erken aşamalarında dikkate alınmasını sağlamak amacıyla, tasarı hâlindeki kanun teklifleri üzerinde uygulanan düzenleyici etki değerlendirme aracı.

BULGULAR

Gençlik Bakanlığı ve Spor Bakanlığı hep bir arada mıydı? Biraz geriye gidelim…

• 1938–1972 arasında gençlik alanının farklı kurumsal yapılar içinde yer aldığı görülüyor. Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü İle başlayan süreç 1969’da Spor Bakanlığına, 1972’de ise gençliğin ilk kez adıyla temsil edildiği Gençlik ve Spor Bakanlığına dönüşüyor.
• 1983 sonrası yapı yeniden değişiyor; gençlik politikaları Milli Eğitim, Gençlik ve Spor Bakanlığı çatısında şekilleniyor, 1989’da ise alan iki ayrı kuruma bölünerek daha parçalı bir yapıya dönüşüyor.
• 2011’de ise Gençlik ve Spor Bakanlığı yeniden kuruluyor; Gençlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü bakanlık altında konumlanıyor.

Farklı ülkelerde gençlerin kurumsal temsilleri:

• Rapora göre, gençliği tek bir bakanlık altında toplamayan ülkelerde görevler çeşitli bakanlıklar arasında bölünüyor veya başbakanlık düzeyinde temsil ediliyor.
• Hırvatistan gençlik için Başbakanlığa bağlı Demografi ve Gençlik Ofisi oluşturuyor. (%16,5 genç nüfus)
• Danimarka, gençliği ayrı bir bakanlık olmadan eğitim, iş, sosyal işler ve kültür bakanlıkları arasında paylaştırıyor. (%13,26 genç nüfus)
• Polonya gençlik politikalarını Başbakanlık altında yürütüyor; 2020’de gençlik politikalarını koordine eden özel bir hükümet temsilcisi atanıyor. (%14,9 genç nüfus)
• İspanya 2023’te ayrı bir Çocuk ve Gençlik Bakanlığı kuruyor; gençlik politikalarını NJUVE adlı yarı özerk kurum yürütüyor. (%13,6 genç nüfus)
• Almanya, gençliği Aile, Yaşlılar, Kadınlar ve Gençlik Bakanlığı çatısında ele alıyor. (%15,3 genç nüfus)
• Almanya’da 12–27 yaş arası gençleri kapsayan “Gençlik Stratejisi 2019–2027” uygulanıyor ve yasaların gençlere etkisi “Youth-check” sistemiyle analiz ediliyor.

Gençliği spor ile birlikte ele alan ülkeler:

• Çekya, gençliği Eğitim, Gençlik ve Spor Bakanlığı altında yönetiyor; gençlik politikalarını koordine eden Gençlik Dairesi ve araştırma–proje odaklı Gençlik Çalışmaları Enstitüsü ile iki kurumsal yapı üzerinden süreç işliyor. (%17,6 genç nüfus)
• Fransa, gençliği Spor, Gençlik ve Dernek Yaşamı Bakanlığı altında ele alıyor; model Türkiye’ye oldukça yakın; gençlik sık sık eğitimle birleştirilip ayrılıyor. (%15,4 genç nüfus)
• Fransa’da tek bir gençlik yasası yok; gençlik politikaları DJEPVA (koordinasyon ve gönüllülük), INJEP (araştırma ve veri), COJ (gençlik politikaları danışma kurulu) gibi üç temel yapı üzerinden yürütülüyor.

Gençlik ve Spor Bakanlığı neden ayrılmalı?

• Türkiye, 33,5 ortanca yaş ve %19,7 genç nüfus oranı ile Avrupa’daki en genç ülkelerden biri.
• Ancak rapora göre Türkiye mevcut yapı gençlerin ihtiyaçlarını karşılamak, temsil etmek ve sorunlarını çözmekte yetersiz kalıyor.
• Türkiye’de mevcut gençlik politikaları katılımcı işletilmiyor.
• Devletin “makbul gençlik” yaklaşımı bazı grupları kapsarken bazılarını dışlıyor, bu da taraflı ve eksik bir gençlik politikası yaratıyor.
• Spor yatırımları (tesis, organizasyon, federasyonlar) gençlik politikalarına kıyasla çok daha görünür ve bütçe açısından baskın.
• Spor bütçesi gençlik bütçesinin yaklaşık 3 katı.

• 2026 yılı bütçesinde gençlik programına 14 milyar TL ayrılırken sporun geliştirilmesi programı için ise 45 milyar TL ayrılıyor.
• “Gençlik = spor” algısı gençliğin işsizlik, barınma, ruh sağlığı, eğitim, güvencesiz çalışma gibi çok katmanlı sorunlarını görünmez kılıyor.
• Spor alanındaki kurumsallaşmanın güçlü olduğu belirtiliyor , fakat gençlik örgütlerinin 2024’e kadar “gençlik örgütü” olarak tanımlanmadığına dikkat çekiliyor.
• Rapora göre bu nedenle gençler bakanlık düzeyinde net bir muhatap bulmakta zorlanıyor.
• Mevcut yapı gençlik politikalarının kurumsal ağırlığını, görünürlüğünü ve etkisini azaltıyor. Gençlik alanının bağımsızlaşması bu kaybı giderme potansiyeli taşıyor.

Neden ayrı bir Gençlik Bakanlığı gerekli?

• Raporda, ayrı bir Gençlik Bakanlığının, gençler için tek ve net bir muhatap oluşturacağı vurgulanıyor.
• Gençlerin güvencesizliği, gelecek kaygıları ve eğitim bazlı sorunları çeşitlendikçe, muhataplık eksikliği aidiyetlerini zayıflatıyor.
• Rapora göre, ayrı bir Gençlik Bakanlığı kurulduğunda, gençlik örgütlerinin ve inisiyatiflerin istikrarlı ve güçlü bir kurumsal partner bulacağı; araştırmalar ve çözüm önerilerinin daha iyi koordine edileceği vurgulanıyor.
• Raporda, kabinede “Gençlik Bakanı” ibaresi yer almasının, gençlere “Senin için özel bir bakanlık var” mesajı vereceği ve moral sağlayacağı belirtiliyor.
• Rapora göre, gençlik bütçesi ayrı, şeffaf ve izlenebilir hâle gelecek; sivil toplum ve kamuoyu kaynakları ve sonuçları yakından izleyecek.
• Raporda, gençlik politikalarının hak temelli ve kapsamlı bir perspektifle yürütüleceği; eğitim, istihdam, barınma, sağlık, siyaset ve dijital haklar gibi alanlarda gençlerin ihtiyaçlarının bütüncül şekilde ele alınacağı vurgulanıyor.
• Rapora göre, gençler meclisler, danışma kurulları, dijital platformlar ve katılımcı bütçeler aracılığıyla kararlara aktif olarak katılacak; genç profesyoneller için yeni kariyer yolları açılacak.
• Raporda ayrıca, ayrı bir bakanlığın Türkiye’nin uluslararası gençlik programlarıyla ilişkisini güçlendireceği ve fon, ortak proje ve değişim programları için net bir muhatap ve güçlü kapasite sağlayacağı belirtiliyor.

Arayüz’ün talepleri:

• Gençlik Bakanlığı bünyesinde; gençlik politikalarının koordinasyonu için merkezî bir politika birimi, gençlik verisi üreten araştırma ve izleme birimi, gençlik örgütleriyle düzenli diyalog kuracak kurumsal katılım mekanizmaları oluşturulması.
• Raporda, bu adımların sadece kurumsal bir yeniden yapılanma olmadığı, gençliğin ülkenin bugününde ve geleceğinde hak ettiği yeri alması için stratejik bir demokratikleşme hamlesi olarak okunması gerektiği vurgulanıyor.