ÜNİVERSİTELER NE DURUMDA?
Rapor Bülteni’nin 129. sayısında yer alan ve Yükseköğretim Kurulu tarafından yayımlanan Üniversite İzleme ve Değerlendirme Genel Raporu başlıklı çalışmayı sunuyoruz.
KAVRAMSAL ÇERÇEVE
İstihdam hızı: Mezunların eğitimlerini tamamladıktan sonra iş gücü piyasasına ne kadar sürede dahil olduklarını ifade eden bir göstergedir. Genellikle mezuniyet ile ilk işe yerleşme arasındaki ortalama süre veya belirli bir zaman dilimi (örneğin ilk 6 ay) içinde istihdama katılan mezunların oranı üzerinden ölçülür.
BULGULAR
Sistemin ölçeği ve akademi.
- Türkiye’de yükseköğretim sistemi 2024 yılı itibarıyla 129 devlet, 75 vakıf ve 4 MYO olmak üzere toplam 208 kurumdan oluşuyor.
- Akademik personel içinde kadınların oranı 2018’de %43,57 iken 2024’te %47,5’e yükseldi. Bu artış, yükseköğretimde kadın temsilinin istikrarlı biçimde güçlendiğini gösteriyor.
- 2024 yılı itibarıyla 201 yükseköğretim kurumunda toplam 184.021 öğretim elemanı görev yapıyor.
- Öğretim elemanlarının 154.096’sı devlet, 29.691’i vakıf üniversitelerinde istihdam ediliyor.
Doktora üretimi.
- 2023-2024 eğitim-öğretim yılında 173 üniversiteden toplam 14.113 öğrenci doktora derecesi ile mezun oldu.
- Mezunların %90,4’ü devlet, %9,6’sı vakıf üniversitelerinden.
- Doktora mezun sayısı 100 ve üzeri olan üniversite sayısı 37 olarak kaydedildi.
- Doktora mezun sayısında Ankara Üniversitesi (784), İstanbul Üniversitesi (745) ve Hacettepe Üniversitesi (608) ilk sıralarda yer aldı.
İstihdam hızı.
- Mezunların yurt içinde ilk iş bulma süresi 2024 itibarıyla ortalama 4,5 aya geriledi.
- Önlisans mezunları ortalama 140 günde, lisans mezunları ise 137 günde ilk işlerine yerleşti.
- 2023-2024 yılında mezun olup aynı yıl yurt içi istihdama katılan mezunu bulunan üniversite sayısı 199.
- Önlisans mezunlarının ilk 6 ayda istihdama katılma oranı en yüksek üniversiteler arasında Fenerbahçe Üniversitesi (%44,42), Alanya Üniversitesi (%44,19) ve İzmir Katip Çelebi Üniversitesi (%43,48) yer aldı.
- Lisans mezunlarının ilk 6 ayda istihdama katılma oranının en yüksek olduğu üniversiteler Yüksek İhtisas Üniversitesi (%65,65), Bezm-i Âlem Vakıf Üniversitesi (%58,38) ve Demiroğlu Bilim Üniversitesi (%57,73).
- İlk sıralarda yer alan üniversitelerin büyük bölümü sağlık, tıp ve sağlık teknolojileri alanlarında ihtisaslaşmış kurumlardan oluşuyor.
Akreditasyon ve ulusal sınav başarısı.
- 2024 YKS Kılavuzu’nda yer alan akredite lisans programı sayısı 1.345’e ulaştı.
- Bu programların 895’i devlet, 450’si vakıf üniversitelerinde bulunuyor.
- En az bir akredite programa sahip üniversite sayısı 128.
- 2024 yılında 116 üniversitenin en az bir programı KPSS’de, 114 üniversitenin en az bir programı ALES’te ilk %5’lik dilime girdi.
- KPSS’de ilk %5’lik dilime giren toplam program sayısı 671.
- Programların %95’i devlet üniversitelerine (641 program), %5’i vakıf üniversitelerine (30 program) ait.
- KPSS’de en fazla üst dilim programına sahip üniversite 38 programla Hacettepe Üniversitesi oldu.
- Hacettepe’yi Gazi Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi ve Marmara Üniversitesi izledi.
- ALES’te ilk %5’lik dilime giren toplam program sayısı 593.
- Programların %87’si devlet üniversitelerinde (516), %13’ü vakıf üniversitelerinde (77) bulunuyor.
- ALES’te en yüksek başarıyı 34 programla Hacettepe Üniversitesi gösterdi.
- Boğaziçi Üniversitesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi ve Marmara Üniversitesi üst sıralarda yer aldı.
Ar-Ge ekosistemi, patentler ve akademik ödüller.
- Öğrenciler tarafından sanayi ve sektör iş birliğiyle 2024 yılında toplam 4.802 proje yürütüldü.
- Teknokent ve TTO projelerine katılan öğrenci sayısı 26.705 oldu; katılımcıların %87’si devlet üniversitelerindendi.
- 2024 yılında TÜBİTAK destekleri kapsamında 188 üniversitede toplam 8.749 Ar-Ge, teknoloji ve yenilik projesi yürütüldü.
- BİDEB destekleriyle ise 197 üniversitede 23.829 proje ve destek sağlandı.
- Üniversitelere aktarılan toplam TÜBİTAK bütçesi 2024 itibarıyla 16,35 milyar TL’ye ulaştı.
- TÜBİTAK’ın ulusal ve uluslararası proje bütçelerinden en yüksek payı Koç Üniversitesi alırken, onu Orta Doğu Teknik Üniversitesi ve Sabancı Üniversitesi izliyor.
- 2024 mali yılında 136 üniversite yatırım bütçesinin ortalama %16,01’ini Ar-Ge’ye ayırıyor.
- 2024 yılında üniversiteler tarafından yapılan patent başvurularından 1.411’i olumlu sonuçlandı.
- Olumlu sonuçlanan patentlerin toplam başvurulara oranı %3,32.
- En az bir patenti onaylanan üniversite sayısı 108.
- Doktoralı araştırmacı istihdamı kapsamında 52 üniversitede toplam 236 araştırmacı görev yapıyor.
- Akademisyenler 2024’te 35 üniversite adına toplam 65 bilim, teşvik ve sanat ödülü aldı.
- Ödüllerin 41’i devlet, 24’ü vakıf üniversitelerine ait.
- 2024 yılında üniversiteler TEKNOFEST, TÜBİTAK, TÜBA ve benzeri yarışmalarda toplam 675 ödül kazandı.
- Ödüllerin 490’ı devlet, 185’i vakıf üniversiteleri tarafından alındı.
- Teknoloji yarışmalarında en fazla ödül kazanan üniversite 116 ödül ile Ankara Üniversitesi oldu.
- 2024 yılı itibarıyla 144 üniversite uluslararası platformlarda toplam 1.051 ödül aldı.
Öğrenci toplulukları.
- 2024’te 200 üniversitede faaliyet gösteren öğrenci topluluğu sayısı 16.583’e yükseldi.
- Bu topluluklar yıl boyunca toplam 86.441 etkinlik düzenledi.
- Topluluklara kayıtlı öğrenci sayısı 2,4 milyonu aştı.
Uluslararası öğrenciler ve akademik hareketlilik.
- 2023-2024 döneminde Türkiye’deki üniversitelerde öğrenim gören uluslararası öğrenci sayısı 333.328’e ulaştı.
- Bu öğrencilerin %67,8’i devlet, %32,2’si vakıf üniversitelerinde eğitim görüyor.
- 2024 yılında değişim programlarıyla 5.988 öğrenci Türkiye’ye gelirken, 12.249 öğrenci yurt dışına gitti.
- Aynı yıl 866 yabancı öğretim elemanı Türkiye’ye gelirken, 2.836 öğretim elemanı yurt dışında akademik ziyaret gerçekleştirdi.
- 2024 itibarıyla uluslararası öğrenci oranı en yüksek üniversiteler Altınbaş Üniversitesi, OSTİM Teknik Üniversitesi ve İstanbul Esenyurt Üniversitesi olarak öne çıkıyor.
- En fazla uluslararası öğretim elemanı istihdam eden üniversiteler arasında Bilkent, Başkent ve İstanbul Üniversitesi yer alıyor.
Memnuniyet.
- 2024 Türkiye Üniversite Deneyim Araştırması’na (TÜDA) göre öğrencilerin genel memnuniyet ortalaması %75,20.
- Bu oran devlet üniversitelerinde %75,59, vakıf üniversitelerinde %74,52 olarak ölçüldü.
- Genel memnuniyet düzeyinin en yüksek olduğu üniversite %85,60 ile Yıldız Teknik Üniversitesi oldu.
- Galatasaray Üniversitesi (%85,38), Anadolu Üniversitesi (%85,17) ve Koç Üniversitesi (%82,69) üst sıralarda yer aldı.
- Öğretim üyelerine ilişkin genel memnuniyet ortalaması %75,45.
- Öğretim üyelerinden memnuniyetin en yüksek olduğu üniversite %83,50 ile İstinye Üniversitesi oldu.
- TED Üniversitesi (%82,87), Kadir Has Üniversitesi (%82,29) ve Özyeğin Üniversitesi (%81,86) üst sıralarda yer aldı.
Sürdürülebilirlik.
- 2024 yılında Türkiye’den 91 üniversite THE, 25 üniversite QS ve 10 üniversite ARWU sıralamalarında yer aldı.
- 2024’te 94 Türk üniversitesi Yeşil Üniversite Sıralaması’nda ilk 1000’e girerken, 6 üniversite ilk 100’de yer alıyor.
- İstanbul Teknik Üniversitesi, Yıldız Teknik Üniversitesi ve Erciyes Üniversitesi çevresel sürdürülebilirlik performansıyla üst sıralarda yer alıyor.
- 2024 yılında 128 üniversite toplam 4,99 milyar TL bağış elde etti.
- Üniversite başına düşen ortalama bağış tutarı 39 milyon TL seviyesinde gerçekleşti.
- 25 milyon TL ve üzeri bağış alan 26 üniversitenin bulunması, üniversitelerin dış kaynak yaratma ve mali sürdürülebilirlik kapasitesinin güçlendiğini gösteriyor.
