TÜRKİYE KUMAR RAPORU
Rapor Bülteni’nin 119. sayısında yer alan; Yeşilay tarafından yayımlanan Türkiye Kumar Raporu adlı çalışma incelemesini sizlerle paylaşıyoruz.
Kumar bağımlılığı
- Dünya Sağlık Örgütü’ne göre yetişkin nüfusun %1,2’si kumar oynama bozukluğuna sahip.
- Erkeklerin %11,9’u, kadınların ise %5,5’i kumar kaynaklı zarar görme riski taşıyor.
- Türkiye, kumar faaliyetlerine yönelik en katı yasal düzenlemelere sahip ülkeler arasında yer alıyor.
- COVID-19 pandemisiyle 2019’dan itibaren kumar davranışı Türkiye’de de belirgin şekilde arttı.
- Türkiye’de 15 yaş ve üzeri nüfusun %10’undan fazlası hayatında en az bir kez kumar oynamış durumda.
- 2021–2024 yılları arasında 15.624 kişi kumar bağımlılığı nedeniyle Yeşilay Danışmanlık Merkezlerine (YEDAM) başvurdu.
- YEDAM’a başvuran toplam 54.824 danışanın yaklaşık %28’ini kumar bağımlılığı vakaları oluşturdu.
- Kumar bağımlılığı nedeniyle yapılan başvurular her yıl artan bir ivme gösteriyor.
- En yaygın kumar türleri arasında rulet, poker, blackjack, spor bahisleri, piyangolar, bingo ve elektronik kumar makineleri bulunuyor.
- Dijitalleşmenin, kumar ürünlerini mobil cihazlar aracılığıyla her an erişilebilir hâle getirdiği belirtiliyor.
- “Loot box” (ganimet kutuları) ve “skin gambling” gibi dijital oyun mekanizmaları, gençlerde kumar riskini artırıyor.
- Kripto para ve kaldıraçlı işlemler, “risk alma” davranışı nedeniyle kumarla benzer psikososyal etkiler yaratıyor.
Kumar oynama nedenleri.
- Bireylerin kumara yönelmesinde en temel motivasyon para kazanma isteği olarak öne çıkıyor.
- Kumar, aynı zamanda stres, sıkıntı ve yalnızlıktan kaçış aracı olarak da görülüyor.
- 11–17 yaş arası gençlerin %80’i kumarı eğlenceli bir aktivite olarak değerlendiriyor.
- Kumar endüstrisi, kullanıcıları oynamaya teşvik eden “tasarım yoluyla bağımlılık” mekanizmaları geliştiriyor.
- Elektronik oyun makineleri, kullanıcıyı elindeki parayı tüketene kadar oynamaya yönlendirecek şekilde tasarlanıyor.
- Kumar bağımlılığı, Dünya Sağlık Örgütü’nün ICD-11 ve DSM-5 sınıflandırmalarında “davranışsal bağımlılık” olarak tanımlanıyor.
- Kumar bağımlılığında biyolojik risk faktörleri arasında dopamin, serotonin ve norepinefrin sistemlerindeki bozulmalar yer alıyor.
- Psikolojik risk faktörleri arasında depresyon, yalnızlık, mutsuzluk ve dürtüsellik öne çıkıyor.
- Sosyal faktörler arasında aile içi sorunlar, ebeveyn bağımlılığı öyküsü ve akran baskısı önemli rol oynuyor.
- Çevresel faktör olarak en kritik unsur, kumarın erişilebilirliğinin kolaylaşması olduğu belirtiliyor.
- Çevrimiçi kumarın gençlerde bağımlılığı tetikleyen unsurları; gizlilik, hızlı bahis ve anında sonuç alabilme.
Dünyada kumarın durumu.
- Riskli kumar oynayan yetişkinlerin oranı %8,7, problemli kumar oynayanların oranı ise %1,4 olarak saptandı.
- Kumar en yaygın şekilde Avustralya, Kuzey Amerika ve Avrupa bölgelerinde görülüyor.
- Yetişkinlerde en sık tercih edilen kumar türleri piyango, çekiliş biletleri ve “hemen kazan” tarzı oyunlar.
- ABD ve Birleşik Krallık verileri, piyango ve kazı-kazan oyunlarının en yaygın kumar biçimleri olduğunu doğruluyor.
- Ergenlerde en sık görülen kumar türleri çevrim içi kumar ve lisansı olmayan bahis uygulamaları.
- Birleşik Krallık Kumar Komisyonu verilerine göre, spor dışı bahis, slot oyunları, kumarhane oyunları ve çevrim içi bahis en yüksek bağımlılık riski taşıyor.
- ABD verileri, çevrim içi kumar oynayanların, spor bahsi yapanların ve haftada birden fazla oynayanların daha yüksek risk altında olduğunu gösteriyor.
- Dünya genelinde 193 ülkenin 164’ünde (%80) kumar faaliyetleri yasal olarak düzenlenmiş durumda.
- Avrupa ve Amerika’da neredeyse tüm ülkelerde kumar yasal, Asya’da ise bu oran yarıdan fazla.
- 2018–2021 arasında 67 ülkede kumarla ilgili yeni yasal düzenlemeler yapılmış, bunların çoğu Avrupa’da kısıtlayıcı nitelikte.
- Bazı ülkelerde kumar endüstrisi, kamu yararına aykırı biçimde hükümet politikalarını etkileyecek şekilde lobi faaliyetleri yürütüyor.
Türkiye’de kumarın durumu.
 |
- Bulgulara göre, Türkiye’de 15 yaş ve üzeri bireylerin %10,1’i hayatında en az bir kez kumar oynadı.
- Bu oran dünya ortalamasının altında olsa da, yaklaşık 6,8 milyon kişiye karşılık geliyor.
- Türkiye’de en çok tercih edilen kumar türleri piyango biletleri, spor bahsi ve loto oyunları.
- Son 30 gün içinde kumar oynadığını belirtenlerin %6,6’sı yasa dışı bahis oynadığını ifade ediyor.
- Yasa dışı bahis oynadığı ifade edenlerin büyük çoğunluğu akıllı telefon ile yasa dışı bahis oynadığını belirtiyor.
- 2021–2022’de 12 şehirde 15 yaş ve üzeri 5.008 kişiyle yapılan çalışmada, en az bir kez kumar oynama oranı %6,81 olarak belirlendi.
- Aynı araştırmada erkeklerin kadınlara kıyasla anlamlı ölçüde daha fazla kumar oynadığı saptandı.
- En yaygın kumar türleri bayi oyunları, çevrim içi sayısal loto ve sanal spor bahisleri olarak öne çıktı.
- Kumara başlama yaş ortalaması 22 olarak hesaplandı.
 |
- 2017’de İstanbul’da yapılan araştırmaya göre 12–18 yaş arası ergenlerin %12,4’ü çevrim içi bahis oynuyor.
- Bu grubun %2,9’u problemli internet kullanıcısı olarak tanımlandı.
- Araştırmalar, problemli internet kullanıcılarının daha fazla bahis oynadığı ve internette daha uzun süre geçirdiğini ortaya koydu.
- YEDAM verilerine göre, kumar bağımlılığı nedeniyle yapılan başvurular her yıl artış gösteriyor.
- 2021–2024 arasındaki başvuruların %97,4’ü erkek, %2,6’sı kadın.
- Kadınların kumar oynama oranı erkeklerin yarısı kadar olmasına rağmen tedaviye başvuru oranları düşük kalıyor.
- Türkiye’de kumar piyasası, Milli Piyango İdaresi (MPİ), Türkiye Varlık Fonu (TVF) ve Spor Toto Teşkilatı tarafından lisanslanan özel şirketler aracılığıyla yürütülüyor.
- Tarihsel olarak 1939’da MPİ’nin kurulması, 1949’da Spor Toto’nun başlaması ve 1953’te At Yarışları Kanunu’nun yürürlüğe girmesi Türkiye’de yasal kumarın temel adımlarını oluşturdu.
- Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nun Güvenli İnternet Hizmeti (GİH) üzerinden bazı kumar sitelerine erişilebilmesi, toplumda “güvenli kumar” algısını güçlendiriyor.
- 44 milyondan fazla kullanıcısı bulunan GİH, farkında olmadan kumar içeriklerine erişimi kolaylaştırabiliyor.
Bireysel ve toplumsal zararlar.
- Finansal zararlar arasında birikim kaybı, borçlanma, iflas ve temel ihtiyaçların ihmal edilmesi yer alıyor.
- Kumar oynayan bireyler kayıplarını telafi etmeye çalıştıkça borç sarmalı derinleşiyor.
- Kumar oynayanların yakın çevresi, özellikle eş ve çocuklar, doğrudan finansal sıkıntı yaşıyor.
- Psikolojik zararlar arasında kontrol kaybı, suçluluk, utanç, umutsuzluk ve intihar eğilimleri bulunuyor.
- Japonya’da tedavi gören kumar bağımlılarının %78,3’ü intihar düşüncesi, %11,7’si intihar girişimi bildirmiştir.
- İsveç’te kumar bozukluğu olan bireylerin intihar riski, genel nüfusa göre 15 kat daha yüksek.
- Avustralya’da intiharların en az %4,2’si kumar ile ilişkili bulunmuştur.
- İngiltere’de artan kumar kaynaklı intiharlar nedeniyle, 2023–2028 Ulusal İntiharı Önleme Stratejisi’ne kumar bağımlılığı resmen dahil edilmiştir.
Kumar bağımlılığı olan ebeveynlerin çocuklarında da intihar riski yükseliyor. - Kumar, aile içi şiddet ve boşanma oranlarını dramatik biçimde artırıyor.
- Birleşik Krallık’ta kumar bağımlılığı yaşayan her birey için 6 ila 10 kişinin daha dolaylı zarar yaşadığı raporlanmıştır.
- Kumar bağımlısı kadınların aile içi şiddete uğrama riski erkeklere göre daha yüksektir.
- Avustralya’da oyun makinelerinin yoğun bulunduğu bölgelerde aile içi şiddet olayları %20 daha fazla görülüyor.
- Norveç’te kumar bağımlılarının boşanma oranı, genel nüfusa kıyasla %5 daha fazla.
- Türkiye’de boşanan kadınların %2’si boşanma nedeni olarak kumarı göstermektedir.
- Yargıtay, kumar oynayarak ailenin ekonomik durumunu bozan eşi “ağır kusurlu” kabul etmektedir.
- The Lancet dergisi, kumarın bireysel bir sorun değil, “bir halk sağlığı krizi” olduğunu vurgulamıştır.
- Yeşilay Danışmanlık Merkezleri, kumar bağımlılığına yönelik ücretsiz psikososyal destek sunmaktadır.
- Türkiye’de kumar oynama davranışının önlenmesi için erken farkındalık, eğitim ve müdahale programlarının yaygınlaştırılması öneriliyor.
