Kıymetli okurlarım, geçen hafta ki yazımızda Cumhuriyet’in ilanından başlayarak 1960 Darbesi’ne kadar geçen süreçte gerçekleşen seçimlerden bahsetmiştik. Bugün de 1960 yılından günümüze kadar meydana gelen seçimlerden bahsederek seçim tarihimiz konusunu sonlandırmak istiyorum. Bu süreçte bizi ilk olarak koalisyonlar ile yönetilen bir Türkiye Cumhuriyeti bekliyor.
İLK KOALİSYON DÖNEMİ
Koalisyon, en genel anlamı ile iki ya da daha fazla kişinin bir araya gelerek ortak amaç için geçici olarak bir arada bulunmasıdır. İşte koalisyon dönemlerini özetleyen tek cümle de bence budur. Türkiye Cumhuriyeti’nde 1960 askeri darbeden sonra gerçekleşen ilk seçim 1961 seçimidir. Bu dönemde Demokrat Parti’nin devamı niteliğinde olan yeni bir parti kuruldu. Bu partinin adı Adalet Partisi idi. 1961 seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi %36 oy ile 173 milletvekiline sahipti. Yeni kurulan Adalet Partisi’nin %34 oy ile 158 milletvekili vardı. Cumhuriyetçi Millet Köylü Partisi %13 ile 54 milletvekili, Yeni Türkiye Partisi %13 ile 65 milletvekili ile meclise girdiler. Ancak seçime giren hiçbir parti tek başına hükümeti kurabilecek çoğunluğu sağlayamıyordu. Bu sebeple Cumhuriyet Halk Partisi ile Adalet Partisi koalisyon yapmaya karar verdi. Bu süreçte CHP’nin başında İsmet İnönü, AP’nin başında Ragıp Gümüşpaşa vardı. Bu koalisyon Türkiye Cumhuriyeti tarihinde kurulan ilk koalisyondur. 1964 yılında Ragıp Gümüşpala vefat edince Adalet Partisi’nin başına Süleyman Demirel geçti.
1965 yılında gerçekleşen seçimde Süleyman Demirel’in başında bulunduğu Adalet Partisi tek başına %52 ile 240 milletvekili çıkararak iktidar oldu. Bu dönem Süleyman Demirel’in ilk başbakanlık dönemidir. Biliyorsunuz Demirel 6 kere gittim 7 kere geldim demişti, 1965 seçimi ile bu gidiş-gelişin birinci kısmı başlamıştı. Demirel, ordu-hükümet arasındaki durumu 1960 Darbesi ile gördüğünden kendisi ordu ile arasını iyi tutmak istediğinden Cumhurbaşkanı olarak emekli asker olan Cevdet Sunay’ı seçtirmişti. Dört yıl sonra 1969 seçimleri gerçekleşti. Bu seçimlerde de Süleyman Demirel %46 oy oranı ile yine tek başına iktidara geldi.
70’LER. . . KOALİSYON DÖNEMLERİ. . .
1970’li yılların başında Cumhuriyet Halk Partisi içerisinde de birtakım değişiklikler yaşandı. Partinin başkanı ismet İnönü ile partinin genel sekreteri Bülent Ecevit arasındaki gerginlik hat safhaya ulaşmıştı. Parti mensupları bu gerginlik ile seçime gidilemeyeceğini biliyordu. Bu sebeple 1973 seçimleri öncesinde Cumhuriyet Halk Partisi içerisinde parti başkanı için oylama yapıldı ve Bülent Ecevit bu oylamaya kazanarak CHP’nin başına geçti. Bu süreçte bir istifa da Adalet Partisi’nden geldi. 1971 yılında Süleyman Demirel istifa ederek yerini Nihat Erim’e bıraktı. Erim, hükümeti iki yıl idare etti.
1973 yılında gerçekleşen seçimlere Cumhuriyet Halk Partisi, Adalet Partisi, Milli Selamet Partisi, Milliyetçi Hareket Partisi ve Demokrat Parti katılmıştı. Ancak bu partilerin hiçbiri hükümet kurabilmek için yeterli sayıyı sağlayamadığından çoğunluğu sağlayan Bülent Ecevit (CHP) koalisyonun başını çekecekti. Bülent Ecevit, Necmettin Erbakan ile koalisyon yaparak başbakan oldu. Ancak bu süreçte çıkan karışıklıklar Bülent Ecevit’i istifa etmeye zorlamıştı. Ecevit istifa edince çoğunluğu sağlayan ikinci parti Adalet Partisi lideri Süleyman Demirel, Mhp, Msp, Cgp partileri ile koalisyon kurarak I. Milliyetçi Cephe Hükümeti kurulmuş oldu. Bu cephenin başkanı Süleyman Demirel idi. Bu hükümet yaklaşık 2 yıl 3 ay iktidarda kaldı ve 1977 yılına gelindiğinde ülke seçime gitti.
1977 yılında gerçekleşen seçimlerde yine hiçbir parti tek başına iktidara gelebilecek kadar milletvekili çıkaramamıştı. Bu sebeple Bülent Ecevit ve Süleyman Demirel koalisyon oluşturdu. Bir yıl sonra Adalet Partili bazı milletvekilleri Bülent Ecevit’i destekleyince Ecevit başbakan oldu. Ancak ülke içerisinde sular durulmuyordu. Bülent Ecevit’e destek veren milletvekillerinin ismi yolsuzluğa karışında da Ecevit mecburen istifa etmek zorunda kalmıştı. Sağ – sol olayları da iyice artmış, vatandaşlar sokaklarda rahatça yürüyemez olmuştu. Ülkedeki bu karışıklığa son vermek isteyen Kenan Evren öncülüğündeki Türk Silahlı Kuvvetleri darbe yaparak hükümete el koydu.
TEK BAŞINA İKTİDAR
1980 darbesinden sonra gerçekleşen ilk seçim 1983 yılındadır. Bu seçimde Turgut Özal tarafından kurulan Anavatan Partisi %45 oy oranı ve 211 milletvekili ile iktidara geldi. Turgut Özal hükümeti kurdu ve başbakan oldu. Cumhurbaşkanı ise Kenan Evren’di. ANAP dışında; bu seçimde Halkçı Parti %30 ile 117 milletvekili, Milliyetçi Demokrasi Partisi %23 ile 71 milletvekili ile meclise girebilmişti.
1987 yılındaki seçime, darbe sonrası siyasi yasakları biten Ecevit ve Demirel de girdi. Demirel’in partisi Doğru Yol Partisi idi. Seçimde Erdal İnönü’nün başını çektiği Sosyal Demokrat Halkçı Parti de vardı. 1987 seçimlerinde Turgut Özal tekrar iktidara geldi. 1989 yılında Turgut Özal Cumhurbaşkanı seçilince yerine başbakan olarak Yıldırım Akbulut geldi. Akbulut’tan sonra da başbakanlığa Mesut Yılmaz gelecekti.
KOALİSYONLU YÖNETİME DEVAM. . .
1991 yılında gerçekleşen seçimde, seçime giren partilerin hiçbiri çoğunluğu sağlayamadı. Bu sebeple Süleyman Demirel ve Erdal İnönü koalisyon hükümeti kurdu. Ayrıca bu seçimde Doğru Yol Partisi %27 ile 178 milletvekili, Anavatan Partisi %24 ile 115 milletvekili, Sosyal Demokrat Halkçı Partisi %20 ile 88 milletvekili, Necmettin Erbakan öncülüğündeki Refah Partisi %9 ve Bülent Ecevit’in öncülüğündeki Demokratik Sol Partisi %10 oranlarında oy almışlardı.
1993 yılında Turgut Özal vefat edince yerine Süleyman Demirel Cumhurbaşkanı seçildi. Demirel’den boşalan başbakanlık makamına Tansu Çiller geldi. İki yıl boyunca üç kez Tansu Çiller, bir kez Mesut Yılmaz hükümeti tarafından yönetildi. 1995 yılında Refah Partisi %21, Anavatan Partisi %19, Doğru Yol Partisi %19, Demokratik Sol Parti %14 oy oranına sahipti. Ancak hiçbir parti tek başına iktidara gelemiyordu. Bu sebeple Necmettin Erbakan ile Tansu Çiller koalisyon hükümeti kurdu. Ancak 28 Şubat sürecinde hükümet düşmüştü. Bu sebeple Mesut Yılmaz ve Bülent Ecevit koalisyon hükümeti kurarak seçime kadar ülkeyi yönetmişti.
1999 yılındaki seçimde ilk defa Cumhuriyet Halk Partisi barajı aşamadığı için meclise giremedi. Bu seçimde DSP %22, Devlet Bahçeli öncülüğündeki Milliyetçi Hareket Partisi %17, Recai Kutan öncülüğündeki Fazilet Partisi %15, ANAP %13, DYP %12 oy oranına sahipti. Hiçbir parti yeterli oy oranına sahip olamadığı için yine bir koalisyon hükümeti kurulacaktı. Bülent Ecevit başkanlığında Devlet Bahçeli ve Mesut Yılmaz ile bir koalisyon hükümeti kuruldu. Bu dönemde Cumhurbaşkanı da Ahmet Necdet Sezer idi. Bu seçimden sonra ülkedeki iç sorunlar sebebi ile erken seçime gidilerek 2002 yılında bir seçim gerçekleşecekti.
2000’Lİ YILLAR
Ülkenin içinde bulunduğu buhranlı ekonomi sıkıntıları sebebiyle erken seçime gidildi. Bu seçime 14 Ağustos 2001 tarihinde kurulan Recep Tayyip Erdoğan öncülüğündeki Adalet ve Kalkınma Partisi de katıldı. 2002 seçimlerinde %34 oy oranı ve 365 milletvekili ile tek başına iktidara geldi. Ardından ülkede 2007, 2011, 2015 ve 2018 yıllarında seçimler gerçekleşti. Bu seçimlerde Ak Parti milletvekilleri sayısında üstünlüğünü koruyarak tek başına iktidar oldu. 10 Ağustos 2014 tarihinde gerçekleşen Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde doğrudan halkın oyu ile seçilen ilk Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan oldu. Bu oran %51 idi. Son seçim olan 2023 yılında Cumhurbaşkanı ve 28. Dönem Milletvekili genel seçiminde Cumhurbaşkanı %51 ile Recep Tayyip Erdoğan oldu. 268 milletvekili ile Adalet ve Kalkınma Partisi kazandı.
